اثر موقعیت ترتیبی چیست؟
اثر موقعیت ترتیبی یک پدیده شناختی است که نحوه قرارگیری آیتم‌ها در لیست تأثیری برعملکرد حافظه دارد. این اثر، شامل دو عامل اصلی است: اثر اولیه و اثر پایانی.
ثر اولیه توضیح می‌دهد که آیتم‌هایی که در ابتدای لیست ارائه می‌شوند، احتمالاً بهتر به یاد می‌آیند. این به این دلیل است که به آن‌ها بیشتر توجه می‌شود، و به صورت عمیق‌تری در حافظه کدگذاری می‌شوند و احتمال ذخیره شدن در حافظه طولانی مدت بالاتر است.
از سوی دیگر، اثر پایانی نشان می‌دهد که آیتم‌هایی که در انتهای لیست ارائه می‌شوند نیز به احتمال زیاد به خوبی به یاد می‌آیند. به این دلیل که هنوز در حافظه کوتاه مدت تازه هستند و به راحتی قابل دسترس برای یادآوری فوری هستند.
این اثرها الگویی به شکل حرف U ایجاد می‌کنند، به طوری که آیتم‌های ابتدایی و پایانی نسبت به آیتم‌های وسطی بهتر به یاد می‌آیند.
تاریخچه اثر موقعیت ترتیبی:
تاریخچه اثر موقعیت ترتیبی به کارهای نوآورانه هرمان ابینگ هاوس، روانشناس آلمانی در اواخر قرن نوزدهم برمی‌گردد. ابینگ‌هاوس به خاطر تحقیقات پیشگامانه‌اش درباره حافظه و فرایندهای یادگیری معروف است. ابینگ‌هاوس آزمایش‌های گسترده‌ای درباره حافظه انجام داد تا درکی از نحوه نگهداری و یادآوری اطلاعات در طول زمان پیدا کند. در طی این آزمایش‌ها، او اثر موقعیت ترتیبی را کشف کرد. ابینگ‌هاوس مشاهده کرد که وقتی لیستی را به شرکت‌کنندگان ارائه می‌کرد و بعداً از آن‌ها خواست تا به یاد آورند، عملکرد حافظه افراد بسته به موقعیت آیتم‌ها در لیست متفاوت بود. او متوجه شد که آیتم‌های ابتدایی و پایانی بهتر به یاد می‌آیند. این موضوع باعث شد ابینگ‌هاوس مفهوم اثر اولیه و اثر پایانی را به عنوان عوامل اساسی که در ایجاد اثر موقعیت ترتیبی نقش دارند، پیشنهاد کند.
